นักกิจกรรมบำบัดคือใคร ? ทำอะไรได้บ้าง ?

นักกิจกรรมบำบัด ทำอะไร ? ใช่คนที่พาร้องเพลง, เล่นเกมหรือเปล่า ?

เวลาบอกใครว่าทำงานหรือไปหา “นักกิจกรรมบำบัด” (Occupational Therapist หรือย่อว่า OT) หลายคนมักจะทำหน้าสงสัยแล้วถามกลับมาว่า “อ๋อ…คนที่มีหน้าที่พาผู้ป่วยทำกิจกรรม สันทนาการ ร้องเพลง วาดรูป เล่นเกมคลายเครียดใช่ไหม ? “ ซึ่งเป็นความเข้าใจผิดที่คนส่วนใหญ่เข้าใจกัน แต่จริงๆแล้ว คำว่า “กิจกรรม” ในทางกิจกรรมบำบัด หมายถึง ทุกๆ กิจกรรมที่มนุษย์ใช้ดำเนินชีวิต ตั้งแต่ลืมตาตื่นจนถึงเข้านอน และรวมถึงกิจกรรมในทุกช่วงชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย หน้าที่ของพวกเขาคือการช่วยให้ผู้ป่วยที่อาจจะสูญเสียความสามารถจากโรค อุบัติเหตุ หรือพัฒนาการ จากการแก่ชรา กลับมา ใช้ชีวิตด้วยตัวเองให้ได้มากที่สุดอีกครั้ง 

4 งานหลักที่ “นักกิจกรรมบำบัด” ทำ 

งานของนักกิจกรรมบำบัดกว้างขวางมาก และดูแลคนทุกช่วงวัย โดยแบ่งเป็นกลุ่มหลักๆ ดังนี้

1. ฝึกการใช้ชีวิตประจำวัน (Activities of Daily Living: ADL) 

นี่คือหัวใจหลัก สำหรับผู้ป่วยสโตรก (อัมพฤกษ์-อัมพาต) หรือผู้สูงอายุที่ตักข้าวทานเองไม่ได้ ใส่เสื้อผ้าเองไม่ได้ หรือเข้าห้องน้ำเองไม่ได้ หรือไม่สามารถกิจกรรมในชีวิตประจำวันอื่นๆตามต้องการได้ นักกิจกรรมบำบัดจะเข้ามาประเมินและฝึกทักษะเหล่านี้อย่างเป็นขั้นตอน รวมถึงการแนะนำ อุปกรณ์ช่วยเหลือเพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับมา่ใช้ชีวิตประจำวันด้วยตนเองได้ และการรับประทานอาหารก็เป็นกิจกรรมหนึ่งที่สำคัญในชีวิต ในผู้ป่วยที่มีภาวะกลืนลำบาก นักกิจกรรมบำบัดจะมีหน้าที่ช่วยฝึกกระตุ้นการกลืน ปรับระดับอาหาร พร้อมให้คำแนะนำเพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับมารับประทานอาหารได้อย่างปลอดภัย ป้องกันการสำลักที่สามารถทำให้เกิดภาวะปอดอักเสบติดเชื้อ (Aspiration pneumonia) ได้

2.ฝึกการเคลื่อนไหว “แขนและมือ” ( Voluntary movement and hand function)

นักกิจกรรมบำบัดมีหน้าที่ช่วยบำบัดพื้นฟู และฝึกการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อมัดเล็ก (Fine Motor Skills) ฝึกเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อแขน เช่น การเคลื่อนไหวแขนไปในทิศทางต่างๆ การหยิบจับของรูปแบบต่างๆ และลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับไปเคลื่อนไหวตามความสามารถให้ได้มากที่สุด

3. กระตุ้นพัฒนาการเด็ก (Pediatric OT)

เนื่องจาก วัยเด็กเป็นช่วงวัยที่สำคัญในการเติบโตเป็นผู้ใหญ่ในอนาคต นักกิจกรรมบำบัดจึงมีหน้าที่ส่งเสริมและบำบัดพัฒนาการเด็กรอบด้าน เด็กสำหรับเด็กที่มีภาวะสมาธิสั้น ออทิสติก หรือเด็กที่มีปัญหาเรื่องการบูรณาการประสาทความรู้สึก (Sensory Integration) เช่น กลัวสิ่งต่าง ๆ มากเกินผิดปกติ และหลีกเลี่ยง (avoidance) มีการกระตุ้นตนเองทำพฤติกรรมซ้ำๆ รวมถึงพัฒนาการล้าช้าในด้านต่างๆ เช่น พัฒนาการล้าช้าในการสื่อสาร การเรียนรู้่
นักกิจกรรมบำบัดจะเข้าช่วยโดยมีการจัดกิจกรรมการเล่นแบบมีเป้าหมาย และปรับวิธีการฝึกให้เหมาะสมกับเด็กแต่ละคน ช่วยการปรับพฤติกรรม ให้คำแนะนำกับผู้ปกครองเพื่อนำไปปรับใช้ที่บ้าน และเตรียมตัวเด็กพร้อมสำหรับการไปโรงเรียน หรือการเข้าสังคม

4. บำบัดจิตสังคมและฟื้นฟูสมอง (Psychosocial & Cognitive Rehab)

ในผู้ป่วยโรคซึมเศร้า, จิตเภท (Schizophrenia) หรือผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม (Alzheimer’s) นักกิจกรรมบำบัดจะจัดกิจกรรมกลุ่มหรือกิจกรรมเฉพาะบุคคลเพื่อฝึกสมอง ความจำ ความคิดสร้างสรรค์ และช่วยจัดระเบียบ ปรับเปลี่ยนความคิด เพิ่มคุณค่าในชีวิตของผู้ป่วย เพื่อให้พวกเขาสามารถปรับตัวเข้าสู่สังคมและทำงานได้

🏡 ไม่ใช่แค่รักษาคน แต่ “รักษาบ้าน” ด้วย !

หน้าที่อีกอย่างของนักกิจกรรมบำบัดคือ พวกเขาไม่ได้ทำงานแค่ในโรงพยาบาล แต่สามารถไป “ประเมินและปรับสิ่งแวดล้อมที่บ้าน” (Home Modification) ได้ด้วย เช่น แนะนำวิธีปรับความสูงเตียง มุมราวจับในห้องน้ำ หรือจัดบ้านใหม่ให้ปลอดภัย เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพร่างกายของผู้ป่วยในปัจจุบัน

💡 สรุปส่งท้าย: นักกิจกรรมบำบัดไม่ใช่คนชวนเล่นเกมแก้เหงา แต่พวกเขาคือ “ผู้ออกแบบและคืนอิสรภาพในการใช้ชีวิต” ให้กับผู้ป่วย รวมถึงผู้คนในทุกช่วงวัย ถ้าคุณหรือคนที่คุณรัก กำลังรักษาอาการที่เกิดขึ้นหรือค่อย ๆ ดีขึ้นพร้อมบำบัดฟื้นฟูแล้ว แต่ “ยังใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้” การเดินไปปรึกษานักกิจกรรมบำบัด คือคำตอบที่จะช่วยเปลี่ยนให้ชีวิตกลับมาพึ่งพาตัวเองได้อีกครั้ง