นอนท่าไหน ไกลห่างแผลกดทับ ?

สังเกตอาการ “ท่านอน” ผู้ป่วยติดเตียง: นอนท่าไหนไกลห่างแผลกดทับ ?

การดูแลผู้ป่วยติดเตียง สิ่งที่ต้องเน้นย้ำอยู่เสมอคือ “การเปลี่ยนท่านอนทุก ๆ 2 ชั่วโมง” แต่รู้ไหมว่า แค่พลิกตัวอย่างเดียวอาจยังไม่พอ หาก “ท่านอน” นั้นยังมีจุดที่กดทับอยู่ วันนี้เรามาเช็กกันว่า 3 ท่านอนมาตรฐานที่ถูกต้อง และจุดเสี่ยงตรงไหนบ้างที่ต้องคอยระวังเป็นพิเศษ !

🛑 จุดเสี่ยงปุ่มกระดูก: ตรงไหนบ้างที่แผลกดทับชอบมาเยือน ?

ก่อนจะไปดูท่านอน เราต้องรู้ก่อนว่าบริเวณไหนของร่างกายที่ผิวหนังบางและติดกับกระดูกมากที่สุด เพราะจุดเหล่านี้คือเป้าหมายแรกของแผลกดทับ:

• ท่านอนหงาย: ท้ายทอย, สะบัก, ข้อศอก, กระเบนเหน็บ (ก้นกบ) และส้นเท้า
• ท่านอนตะแคง: ใบหู, ปุ่มกระดูกไหล่, ซี่โครง, ปุ่มกระดูกสะโพก, ข้อเข่าด้านข้าง และตาตุ่ม

🛌 3 ท่านอนมาตรฐาน จัดอย่างไรให้ปลอดภัยจากแผลกดทับ

1. ท่านอนหงายที่ถูกต้อง (Supine Position)

ท่านอนหงายเป็นท่าพื้นฐาน แต่เป็นท่าที่ลงน้ำหนักตรงก้นกบและส้นเท้ามากที่สุด

• วิธีจัดท่า: * ใช้หมอนหนุนศีรษะให้พอดี ไม่สูงจนคอก้ม
  • จุดสำคัญ: สอดหมอนบางๆ ไว้ใต้ขาท่อนล่าง (ช่วงน่อง) เพื่อให้ “ส้นเท้ายกลอยขึ้น” ไม่สัมผัสกับเตียงโดยตรง
  • หากผู้ป่วยมีอาการแขนขาอ่อนแรง ให้ใช้หมอนรองใต้ข้อศอกและมือข้างที่อ่อนแรงให้อยู่ในท่าที่สบาย ไม่เกร็ง และหรือนำลูกบอลเล็ก หรือผ้าผืนเล็ก มาม้วนเป็นทรงกระบอกให้ผู้ป่วยกำในมือ เพื่อป้องกันการเกร็งของนิ้วมือ

2. ท่านอนตะแคงกึ่งหงาย 30 องศา (Side-lying Position)

ความเข้าใจผิดที่บ่อยที่สุด คือ การจับผู้ป่วยนอนตะแคงตั้งฉาก 90 องศา เพราะท่าแบบนั้นจะทำให้ปุ่มกระดูกสะโพกและหัวไหล่ รับน้ำหนักเต็ม ๆ จนเกิดแผลได้ง่ายมาก ทางที่ถูกต้องคือนอนตะแคงทำมุมประมาณ 30 องศา

• วิธีจัดท่า:
  • พลิกตัวผู้ป่วยมาด้านข้าง แล้วใช้หมอนใบใหญ่วางหนุนไว้ที่แผ่นหลัง เพื่อพยุงให้หลังทำมุมเอียง 30 องศากับเตียง (เฉียงๆ กึ่งหงาย)
  • จุดสำคัญ: ใส่หมอนสอดไว้ “ระหว่างหัวเข่าและตาตุ่มทั้งสองข้าง” เพื่อป้องกันไม่ให้กระดูกเข่าและตาตุ่มของขาขวาและขาซ้ายมากระทบและเบียดกันเอง

3. ท่านอนกึ่งนั่ง (Semi-Fowler’s Position)

มักใช้เวลาที่ผู้ป่วยรับประทานอาหาร ดูทีวี หรือฝึกการหายใจ

• วิธีจัดท่า:
  • ปรับหัวเตียงขึ้นสูงประมาณ 30-45 องศา (ไม่ควรเกิน 60 องศาหากไม่จำเป็น เพราะตัวผู้ป่วยจะไถลลงมา ทำให้เกิดแรงเฉือนที่ผิวหนังบริเวณก้นกบ)
  • จุดสำคัญ: งอเข่าผู้ป่วยขึ้นเล็กน้อยโดยใช้หมอนสอดหนุนใต้ข้อพับเข่า เพื่อล็อกไม่ให้ตัวผู้ป่วยลื่นไถลลงมาด้านล่าง หรือปรับระดับเตียงใต้เข่าให้สูงขึ้น

💡 3 คาถาลับที่นักกายภาพบำบัดอยากบอกผู้ดูแล

1. “เปลี่ยนทุก 2” คือเปลี่ยนท่านอนทุก ๆ 2 ชั่วโมง สลับกันไป เช่น หงาย -> ตะแคงซ้าย -> หงาย -> ตะแคงขวา
2. “ยก…ห้ามลาก” เวลาจะย้ายตัวหรือพลิกตัวผู้ป่วย ให้ใช้วิธีอุ้มยกหรือใช้ผ้าขวางเตียงช่วยยก ห้ามลากตัวผู้ป่วยไปกับเตียงเด็ดขาด เพราะแรงเสียดทานจะทำให้ผิวหนังถลอกและกลายเป็นแผลกดทับได้ง่ายมาก
3. “ที่นอนลมช่วยได้ แต่ทดแทนคนไม่ได้” การใช้ที่นอนลมช่วยกระจายแรงกดทับได้ดีเยี่ยม แต่อย่าชะล่าใจปล่อยทิ้งไว้ ถึงจะมีที่นอนลมก็ยังจำเป็นต้องพลิกตัวผู้ป่วยตามรอบเวลาอยู่ดี

หากสังเกตเห็นผิวหนังบริเวณปุ่มกระดูกเริ่มมี “รอยแดง” นั่นอาจคือสัญญาณเตือนภัยขั้นแรกของแผลกดทับแล้ว ! ควรเลี่ยงไม่ให้ผู้ป่วยนอนทับจุดนั้นทันที